Pachala Someshwara Temple 70: 70 స్తంభాల మధ్య దాగిన మరుగునపడిన చరిత్ర ఇదే!
Pachala Someshwara Temple 70: పచ్చని శివలింగం నుంచి వెయ్యేళ్ల శిల్పరహస్యం వరకు!
Pachala Someshwara Temple 70 నల్గొండ పట్టణం నుంచి కొద్దిదూరం ప్రయాణిస్తే… రోడ్డు పక్కన కనిపించే ఆధునిక భవనాలు నెమ్మదిగా తగ్గిపోతాయి. పాత గ్రామీణ వాతావరణం మొదలవుతుంది. ఆ దారిలో ముందుకు వెళ్తుంటే ఒకప్పుడు ఎంతో వైభవంగా వెలిగిన పనగల్ ప్రాంతం ఎదురవుతుంది.
ఈ నేలపై అడుగుపెట్టగానే మనకు తెలియకుండానే ఒక ప్రశ్న వస్తుంది…
“ఇంత చిన్న ప్రాంతంలో ఇన్ని పురాతన ఆలయాలు ఎలా వచ్చాయి?”
పనగల్లోనే పచ్చల సోమేశ్వరాలయం, ఛాయా సోమేశ్వరాలయం, వెంకటేశ్వరాలయం వంటి చారిత్రక ఆలయాలు ఉన్నాయి. వాటిలో శిల్పకళ పరంగా ప్రత్యేకంగా నిలిచేది పచ్చల సోమేశ్వరాలయం. నల్గొండ జిల్లా అధికారిక వెబ్సైట్ ప్రకారం ఈ ఆలయం 11–12వ శతాబ్దానికి చెందినది.
బయట నుంచి చూస్తే పెద్దగా హంగూ ఆర్భాటం కనిపించకపోవచ్చు.
కానీ లోపలికి ఒక్కసారి అడుగుపెడితే…
రాతిలో చెక్కిన ఒక ప్రపంచం మన ముందు తెరుచుకుంటుంది.
స్థల పురాణం – “పచ్చల” సోమేశ్వరుడు ఎందుకు?
ఈ ఆలయంలో ప్రధాన దైవం పరమశివుడు. ఇక్కడి శివలింగం ఆకుపచ్చని ఒనిక్స్ రాయితో చెక్కబడినదని తెలంగాణ ప్రభుత్వం పేర్కొంటోంది. అందుకే ఈ ఆలయానికి “పచ్చల సోమేశ్వరాలయం” అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు.
“పచ్చ” అనే పదం వినగానే మనకు పచ్చని రంగు గుర్తుకొస్తుంది.
కానీ ఇక్కడ ఆ పేరు కేవలం రంగును సూచించదు.
శివలింగం తయారైన రాయి నుంచే ఆలయానికి పేరు వచ్చింది.
ఇలాంటి పేర్లు మన పురాతన ఆలయాల్లో ఒక ప్రత్యేకమైన విషయాన్ని చెబుతాయి. దేవాలయం కేవలం ఒక ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం మాత్రమే కాదు… అక్కడి రాయి, నిర్మాణం, శిల్పం, ప్రకృతి కూడా ఆ క్షేత్రం గుర్తింపులో భాగమయ్యేవి.
పనగల్లో స్థానికంగా చెప్పుకునే విశ్వాసాలు, ఆలయానికి సంబంధించిన భక్తి సంప్రదాయాలు ఉన్నప్పటికీ, వాటిని చారిత్రక ఆధారాలతో కలిపి చూడకూడదు. ఆలయం ఎప్పుడు నిర్మించబడిందన్న విషయంలో మాత్రం పనగల్లో లభించిన శాసన ఆధారాలు, నిర్మాణ శైలి 11–12వ శతాబ్దాన్ని సూచిస్తున్నాయని జిల్లా అధికారిక సమాచారం చెబుతోంది.
రాతిలో మిగిలిపోయిన ఒక రాజ్యపు జ్ఞాపకం
పనగల్ ఒకప్పుడు ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక, ధార్మిక కేంద్రంగా ఉన్నట్లు అక్కడి ఆలయ సముదాయం, శిల్పాలు, పురావస్తు అవశేషాలు చెబుతున్నాయి.
పచ్చల సోమేశ్వరాలయాన్ని 12వ శతాబ్దపు దక్కన్ ప్రాంతపు ఆలయ నిర్మాణ సంప్రదాయానికి చెందినదిగా హెరిటేజ్ పరిశోధకులు పేర్కొంటున్నారు. ఆ కాలంలో ఈ ప్రాంతం కల్యాణ చాళుక్యుల ఆధిపత్యంలో ఉన్న సామంతుల పాలనలో ఉండేదని Deccan Heritage Foundation వివరించింది.
అంటే…
ఈ ఆలయాన్ని చూసేటప్పుడు కేవలం ఒక శివాలయాన్ని చూస్తున్నామని అనుకోవడం పొరపాటు.
దాదాపు తొమ్మిది శతాబ్దాల క్రితం ఈ నేలపై ఉన్న రాజ్యాలు, వారి కళాభిరుచి, శిల్పుల ప్రతిభ, నిర్మాణ జ్ఞానం—అన్నీ రాళ్లలో మన ముందే ఉన్నాయి.
ఇక్కడి ఆలయ నిర్మాణ ప్రణాళిక కూడా సాధారణంగా కనిపించే విధంగా లేదు.
పచ్చల సోమేశ్వరాలయంలో నాలుగు గర్భాలయాలు ఉన్నాయి. వాటిలో మూడు పడమటి వైపు, ఒకటి తూర్పు వైపు ఉండగా, అన్నీ ఒక పెద్ద సాధారణ మండపంతో అనుసంధానమై ఉన్నాయి.
ఇదే ఈ ఆలయాన్ని మరింత ఆసక్తికరంగా చేస్తుంది.
అసలు ఆశ్చర్యం – 70 స్తంభాల్లో దాగిన కథలు
ఆలయంలోకి అడుగుపెట్టిన తర్వాత ముందుగా మన దృష్టిని ఆకర్షించేది స్తంభాలే.
ఒక్కటి కాదు…
70 స్తంభాలు.
ప్రతి స్తంభం కేవలం పైకప్పును మోసే రాయి కాదు. వాటిపై సూక్ష్మమైన శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి. శివుడు, విష్ణువు, పురాణ గాథలకు సంబంధించిన దృశ్యాలు, అలంకార రూపాలు… ఇలా ఎన్నో విషయాలు రాతిలో కనిపిస్తాయి.
ఒక స్తంభాన్ని చూస్తే అది రాయిలా కనిపిస్తుంది.
కొంచెం దగ్గరగా వెళ్లి చూస్తే…
ఆ రాయిలో ఒక కథ కనిపిస్తుంది.
మరో స్తంభం దగ్గరకు వెళ్తే మరో కథ.
అందుకే ఈ ఆలయాన్ని ఒకసారి చూసి బయటకు వచ్చేయడం కంటే, కొంత సమయం తీసుకుని ప్రతి శిల్పాన్ని గమనిస్తూ తిరగడం ఎంతో ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది.
ఇంకో విశేషం…
ఆలయ ప్రాంగణంలోనే పనగల్ జిల్లా వారసత్వ మ్యూజియం ఉంది. 1982లో స్థాపించబడిన ఈ మ్యూజియంలో శిల్పాలు, ప్రాచీన పనిముట్లు, నాణేలు, కాంస్య వస్తువులు, పూసలు, ఆయుధాలు, రాగి పలకల శాసనాలు వంటి అనేక పురావస్తు వస్తువులు ఉన్నాయి. కొన్ని వస్తువులు క్రీస్తుశకం 2వ శతాబ్దం నుంచి 18వ శతాబ్దం వరకు వివిధ కాలాలకు చెందినవని అధికారిక సమాచారం చెబుతోంది.
అంటే ఒకే ప్రయాణంలో…
ఆలయం మాత్రమే కాదు… చుట్టుపక్కల చరిత్రను కూడా చూడవచ్చు.
ప్రస్తుత స్థితి – పూజలు జరుగుతున్న ఆలయం… కానీ మరుగున పడిన వారసత్వం
పచ్చల సోమేశ్వరాలయం ఇప్పుడు కేవలం పురావస్తు కట్టడం కాదు. జీవంత ఆలయ సముదాయంగానే కొనసాగుతోంది. స్థానిక భక్తులు ముఖ్యంగా పండుగల సమయంలో ఇక్కడికి వస్తుంటారని నల్గొండ జిల్లా అధికారిక సమాచారం చెబుతోంది.
అయితే ఇదే సమయంలో ఒక ఆలోచింపజేసే విషయం కూడా ఉంది.
హెరిటేజ్ నిపుణులు ఈ ఆలయాన్ని తెలంగాణలోని **“forgotten treasures”**లో ఒకటిగా పేర్కొన్నారు. ఆలయం కాలక్రమంలో నిర్లక్ష్యానికి గురైందని, గతంలో జరిగిన కొన్ని పునరుద్ధరణ పనులు కూడా ఆలయ అసలు నిర్మాణ స్వరూపాన్ని ప్రభావితం చేశాయని Deccan Heritage Foundation పేర్కొంది. ఆ సంస్థ ఆలయ పునరుద్ధరణ కోసం తెలంగాణ హెరిటేజ్ శాఖతో కలిసి పనిచేయడానికి నిధుల కోసం ప్రయత్నించినట్లు కూడా తెలిపింది.
ఇక్కడే మనకు ఒక బాధాకరమైన ప్రశ్న ఎదురవుతుంది.
ఇంత విలువైన చరిత్ర మన కళ్ల ముందే ఉండి కూడా… మనకు ఎందుకు తెలియదు?
రామప్ప ప్రపంచ వారసత్వ గుర్తింపు పొందడంతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. కానీ అదే కాకతీయ–చాళుక్యుల కళా సంప్రదాయాన్ని మోస్తున్న మరెన్నో చిన్న ఆలయాలు మాత్రం ఇంకా పెద్దగా వెలుగులోకి రాలేదు.
పచ్చల సోమేశ్వరాలయం అలాంటి వాటిలో ఒకటి.
ఎలా వెళ్లాలి?
పచ్చల సోమేశ్వరాలయం నల్గొండ పట్టణానికి సుమారు 4 కిలోమీటర్ల దూరంలో పనగల్లో ఉంది. నల్గొండ జిల్లా అధికారిక వెబ్సైట్ ప్రకారం పనగల్ రోడ్డు మార్గంలో సులభంగా చేరుకోవచ్చు.
హైదరాబాద్ నుంచి:
హైదరాబాద్ నుంచి నల్గొండకు రోడ్డు మార్గంలో వెళ్లి, అక్కడి నుంచి పనగల్కు స్థానిక రవాణా ద్వారా చేరుకోవచ్చు.
రైలులో:
రైలులో ప్రయాణించేవారు నల్గొండను ప్రధాన కనెక్టింగ్ పాయింట్గా ఉపయోగించుకోవచ్చు. నల్గొండకు సికింద్రాబాద్ నుంచి రైలు సేవలు ఉన్నాయని జిల్లా అధికారిక సమాచారం పేర్కొంటోంది.
బస్సులో:
నల్గొండకు చేరుకున్న తర్వాత పనగల్కు స్థానిక బస్సులు/ఆటోలు వంటి రవాణా మార్గాలను ఉపయోగించవచ్చు. పనగల్లోనే బస్ స్టేషన్ ఉంది; సమీపంలోని ఛాయా సోమేశ్వరాలయం అక్కడి నుంచి సుమారు 1.4 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉందని జిల్లా వెబ్సైట్ చెబుతోంది.
అందువల్ల ఒక మంచి ప్లాన్ ఏమిటంటే—
పచ్చల సోమేశ్వరాలయం → పనగల్ మ్యూజియం → ఛాయా సోమేశ్వరాలయం
ఈ మూడు ప్రదేశాలను ఒకే రోజులో చూసేలా ప్రయాణాన్ని ప్లాన్ చేసుకోవడం.
బస సౌకర్యాలు
పనగల్ చాలా చిన్న ప్రాంతం కావడంతో, రాత్రి బస కోసం నల్గొండ పట్టణాన్ని కేంద్రంగా ఎంచుకోవడం సౌకర్యంగా ఉంటుంది.
తెలంగాణ టూరిజం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా హోటళ్లు, బడ్జెట్ స్టేలు, ఇతర వసతి సదుపాయాలను అందిస్తోంది. నల్గొండ ప్రాంతంలో కూడా వసతి ఎంపికలు ఉన్నాయి. ప్రయాణానికి ముందు అందుబాటులో ఉన్న గదులు, ధరలను అధికారిక Telangana Tourism సైట్లో పరిశీలించడం మంచిది.
పచ్చల సోమేశ్వరాలయాన్ని ఎందుకు చూడాలి?
కొన్ని ఆలయాలకు వెళ్తే మనం దేవుడిని దర్శించుకుంటాం.
కొన్ని ఆలయాలకు వెళ్తే చరిత్రను తెలుసుకుంటాం.
కానీ పచ్చల సోమేశ్వరాలయం లాంటి ప్రదేశానికి వెళ్తే…
దేవుడిని దర్శించుకోవడంతో పాటు, రాతిలో చెక్కబడిన చరిత్రను చదువుతాం.
ఒక పచ్చని రాతి శివలింగం…
70 శిల్పకళా స్తంభాలు…
నాలుగు గర్భాలయాలతో కూడిన అరుదైన నిర్మాణ ప్రణాళిక…
పక్కనే ఉన్న పురావస్తు మ్యూజియంలో శతాబ్దాల నాటి శిల్పాలు…
ఇవన్నీ కలిపి చూస్తే పనగల్ ఒక చిన్న గ్రామం కాదని అర్థమవుతుంది.
ఇది రాళ్లలో దాగి ఉన్న ఒక పెద్ద చరిత్ర.
ముఖ్యంగా…
మనకు తెలియని ఆలయాలను వెతికి, వాటి కథలను తెలుసుకుని, వాటిని తర్వాతి తరానికి పరిచయం చేయడం కూడా ఒక రకమైన వారసత్వ పరిరక్షణే.
ఎందుకంటే ఒక ఆలయం కూలిపోవడం కంటే ముందు…
అది మన జ్ఞాపకాల నుంచి కనుమరుగవుతుంది.
పచ్చల సోమేశ్వరాలయం ఇంకా అక్కడే ఉంది.
దాదాపు వెయ్యేళ్ల క్రితం శిల్పి చెక్కిన రాయి ఇంకా మన కోసం ఎదురుచూస్తోంది.
మనకు కావాల్సింది ఒక్కటే—
ఆ దారిలో ఒకసారి వెళ్లడం…
ఆ శిల్పాల ముందు కొన్ని నిమిషాలు నిలబడటం…
“మన పూర్వీకులు ఇంత గొప్పదాన్ని నిర్మించారు” అని గుర్తించడం.
అప్పుడు మాత్రమే…
మరుగున పడిన ఒక ఆలయం మళ్లీ మన జ్ఞాపకాల్లోకి వస్తుంది.
Pachala Someshwara Temple 70
click here to read భ్రమరాంబ అమ్మవారి ఆలయం వెనుక తేనెటీగ గుంజన రహస్యం ఏమిటి?
